NORMALIZACJA I NORMY

Początki normalizacji sięgają piątego wieku p.n.e. i wywodzą się z prób ustalenia pierwszych jednostek miar. Normalizacja międzynarodowa to taka działalność normalizacyjna, której produkty mają zastosowanie wykraczające poza obszar jednego kraju. Przez długi okres bieżącego stulecia taką rolę spełniały normy krajów dominujących w świecie na rynkach towarowych i inwestycyjnych. W 1947r. w Londynie 25 krajów w tym Polska postanowiło utworzyć międzynarodową organizację normalizacyjną. Organizacja taka pod nazwą International Standards Organization (ISO) oficjalnie powstała 23 lutego 1947r. Polska jest jej członkiem założycielem. Siedzibą ISO jest Genewa, a językami oficjalnymi w tej organizacji są francuski, angielski i rosyjski. ISO zrzesza 82 krajowe jednostki normalizacyjne i 29 członków korespondentów i subskrybentów pochodzących z krajów o słabych gospodarkach z nierozwiniętym systemem normalizacyjnym. Podstawową rolę w ISO pełnią Komitety Techniczne (TC) i Podkomitety Techniczne (SC). Komitety Techniczne zajmują się określonymi zagadnieniami z różnych obszarów (np.: ISO/TC 98 podstawy konstrukcji budowlanych, ISO/TC 122 Opakowania).

Norma wg ISO jest  to wynik procedury normalizacyjnej wyrażony w postaci reguł i zatwierdzony przez upoważnioną do tego władzę. Norma jest efektem działalności normalizacyjnej. Normy stanowią zbiór przepisów określających wymagane cechy, wymiary, właściwości przedmiotów i ich części składowych, a ponadto ustalających właściwą terminologię, klasyfikację rodzajową i jakościową oraz czynności istotne dla oceny stanu jakościowego wyrobów.

Zadaniem ISO jest opracowywanie norm międzynarodowych i działalność na rzecz  wprowadzenia ich w życie. ISO obejmuje swym zakresem działania wszystkie dziedziny z wyjątkiem elektrotechniki i elektroniki (oraz dziedzin pokrewnych).

Międzynarodowa Organizacja Normalizacji (ISO) zleca opracowanie norm działającym w jej strukturze Komitetom Technicznym. Przygotowują one projekty robocze norm i przesyłają krajom członkowskim do weryfikacji i zaopiniowania (projekt ankietowany). Etap zatwierdzenia projektu normy odbywa się poprzez zaakceptowanie go przez Radę ISO. Projekt końcowy normy po tej akceptacji staje się "Zaleceniem ISO". "Zalecenie" zostaje przekształcone w "Normę międzynarodową" gdy 75% głosujących krajowych organizacji członkowskich udzieli mu poparcia.

GENEZA POWSTANIA I CEL STOSOWANIA NORM SERII ISO 9000

Intensywny rozwój współpracy międzynarodowej krajów gospodarczo rozwiniętych, jak np. USA czy Francja—spowodował konieczność ujednolicenia wymagań rynkowych w zakresie przepisów i zasad działania, z dążeniem do osiągania odpowiednio wysokiej jakości produkowanych wyrobów i świadczonych usług. Uznano za rozwiązanie najbardziej zasadne opracowanie odpowiednich norm o zasięgu międzynarodowym. Zadanie to przypadło do realizacji instytucji najbardziej kompetentnej w tym zakresie, jaką jest Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (skrót angielskiej nazwy ISO).

      Normy opracowane i wydane przez ISO są stosowane przez kraje członkowskie na zasadach dobrowolności. Wprowadzenie w życie normy ISO serii 9000 i ich równoważników w krajach obecnej Unii Europejskiej, które oznakowano symbolem EN 29000—spowodowało, że coraz częściej odbiorcy wyrobów i usług żądają przedstawienia im przez swoich kontrahentów dowodów,  że ich systemy jakości są zgodne z wymaganiami norm międzynarodowych.

1)    uzyskanie i utrzymanie jakości wyrobów lub usług na takim poziomie, aby w sposób trwały zaspokoić stwierdzone lub zakładane potrzeby klientów (odbiorców),

2)    jakość działań i stosowanych metod zarządzania powinna być nieustannie doskonalona,

3)    klienci lub inni zainteresowani powinni mieć zaufanie, że wymagania jakościowe są i będą spełniane, co w razie potrzeby wynikającej z umowy, powinno być udokumentowane,

4)    kierownictwo i personel przedsiębiorstwa powinno mieć przeświadczeni, że wymagania dotyczące systemu jakości są i będą spełnione.

            W światowej i polskiej normalizacji niezwykle ważną rolę spełniają normy dotyczące systemów zapewniania jakości. Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna ujednoliciła i usystematyzowała działania dotyczące zarządzania jakością i systemów zapewniania jakości. W praktyce problemami tymi zajmuje się powołany w organizacji ISO w 1979r. Komitet Techniczny "Zarządzanie jakością i zapewnienie jakości". Działają w nim trzy podkomitety:

O TC/186/SC1: Pojęcia i terminologia,

O TC/186/SC2: Systemy jakości,

O TC/186/SC3: Techniki pomocnicze.

Podkomitety te opracowały i opublikowały szereg norm ze swoich obszarów zainteresowań.

Projektem wstępnym dla serii norm ISO 9000 była brytyjska norma BS 5750. Wkładem brytyjskim były jednak nie tylko dokumenty normalizacyjne, lecz również poważne doświadczenie w certyfikacji systemów zapewnienia jakości. Autorem norm serii ISO 9000 jest komitet ISO TC 176 "Quality management and quality assurance".

Seria norm ISO 9000 jest przede wszystkim zintegrowanym, ogólnym systemem optymalizacji i skuteczności osiągania jakości przez przedsiębiorstwo czy organizację, przez stworzenie podstaw ciągłego doskonalenia.

1. Normy z 1987 roku.

Normy ISO serii 9000 obejmują wszystkie wzajemne połączone działania mające związek z wytwarzaniem produktu począwszy od badania i zidentyfikowania potrzeb podczas produkcji, aż po stwierdzenie czy zostały one zaspokojone. Ważnymi czynnikami kształtującymi optymalny poziom jakości produktów jest zdaniem tych norm koordynacja i analiza wszystkich działań podejmowanych na rzecz jakości, prowadzenie rożnego rodzaju badań i ocen oraz współzależność tych działań. Normy ISO serii 9000 przyjmują, że producent jest odpowiedzialny za jakość wytworzonych produktów (wyrobów i usług) i zobowiązany do podejmowania wielokierunkowych działań technicznych, organizacyjnych, ekonomicznych i motywacyjnych, wchodzących w skład systemu jakości.

ISO 9000:1987

                 Norma ISO 9000:1987,,Zarządzanie jakością i zapewnianie- wytyczne wyboru i stosowania.” Wyjaśnia różnice i wzajemne zależności pomiędzy podstawowymi pojęciami dotyczącymi zagadnień ujętych w tytule normy oraz zawiera wytyczne wyboru i stosowanie normy do celów zarządzania jakością wewnątrz organizacji (ISO 9004) i zapewnianie jakości w kontaktach zewnętrznych (ISO 9001, ISO 9002, ISO 9003-trzy modele zapewniania jakości).

ISO 9001:1987

Norma ISO 9001:1987 ,,Systemy jakości-model zapewniania jakości podczas projektowania produkcji, instalowania i obsługiwania” jest najbardziej znaną międzynarodową normą jakości. Opisuje ona pełny model systemu jakości, jaki organizacja musi przyjąć wówczas, gdy zachodzi konieczność udokumentowania jaj zdolności do zapewniania jakości w zakresie: projektowania (konstruowania), produkcji, instalowania, obsługiwania i serwisu. Norma ta zawiera 20 kryteriów-wymogów systemu jakości, jakie musi organizacja spełniać, aby można było mieć zaufanie do jej produktów.

ISO 9002:1987

                 Norma ISO 9002:1987 ,,Systemy jakości-model zapewniania jakości podczas  produkcji i instalowania” zawiera wymagania dotyczące systemu jakości tylko w fazie produkcji i w trakcie instalowania. System ten ma zapewnić odbiorcę, że organizacja zapobiega występowaniu niezgodności (wad), ujawnia je i likwiduje.    

ISO 9003:1987

                 Norma ISO 9003:1987 ,, Systemy jakości-model zapewniania jakości podczas kontroli i badań ostatecznych” jest najrzadziej stosowaną międzynarodową normą jakości. Ten model systemu zapewnienia jakości stosuje się wówczas, gdy zachodzi potrzeba udokumentowania zdolności organizacji do wykrywania niezgodności wyrobu z wymaganiami jakościowymi podczas kontroli i badań ostatecznych oraz do właściwego postępowania z produktami niezgodnymi z wymaganiami. 

ISO 9004:1987

                 Norma ISO 9004:1987,,Zarządzanie jakością i elementy systemu jakości-wytyczne” jest normą pozwalającą organizacji na zaprojektowanie i wdrożenie wewnętrznego systemu zarządzania przez jakość, który jednocześnie sprzyja budowie systemu zapewniania jakości według modeli przedstawionych powyżej. Norma ta jest zestawem proponowanych elementów niezbędnych do tworzenia i wprowadzania systemu zarządzania przez jakość wewnątrz organizacji. 

ISO 8402:1987

                 Norma ISO 8402 „Jakość-terminologia” jest słownikiem zawierający definicje podstawowych słów i terminów dotyczących zarządzania jakością dla wyrobów, procesów i usług. Używana jest przy przygotowywaniu i wdrażaniu systemów jakości zgodnych z ISO 9001, ISO 9002, ISO 9003 i ISO 9004. Ponadto zapewnia wzajemne zrozumienie w ramach współpracy międzynarodowej.

2. Nowelizacja norm - 1994r.

Normy ISO 9000 określają wymogi systemu zapewnienia jakości w oparciu o prewencję. Dostawca stosujący ten system zawsze dostarczy produkt lub usługę o łatwym do przewidzenia minimalnym poziomie jakościowym. Normy ISO 9000:1994 składają się z pięciu części, z których trzy (ISO 9001, 9002, 9003) określają konkretne systemy jakości, a dwa (ISO 9000 i 9004) zawierają ogólne wytyczne. Dodatkowe wytyczne (ISO 9000-3 i 9000-4) zostały opracowane odpowiednio dla systemów oprogramowania i usług. Traktując normy ISO 9000 jako system jakości, należy podkreślić, że ułatwiają one organizacji wybranie właściwego dla niej zakresu normy (ISO 9001, 9002 lub 9003) w zależności od typu prowadzonej działalności. Każdy z powyższych zbiorów zawiera stosowne kryteria, mierzące efektywność właściwych systemów jakości zbudowanych przez organizację w celu wypełnienia wymogów klienta i określa konieczne elementy tych systemów. Są to normy przeznaczone do zewnętrznego zapewniania jakości. Norma ISO 9004 koncentruje się na wypełnianiu wymagań klientów i ekonomicznych aspektach redukcji kosztów związanych z ciągłym ulepszaniem procesów, akcentując przy tym rolę prewencji, sprzężenia zwrotnego ze strony rynku, szkolenia i edukacji. W ISO 9004 zauważona jest również ogólnospołeczna odpowiedzialność organizacji w zakresie bezpieczeństwa produktów i ich oddziaływań na środowisko naturalne. Norma ta służy do celów wewnętrznego zapewniania jakości w przedsiębiorstwie.

NUMER WG ISO                      

PRZEDMIOT NORMY

ISO 8402:1994

Zarządzanie jakością i zapewnienie jakości. Terminologia

ISO 9000-(1,2,3)   Zarządzanie

jakością i zapewnienie jakości

ISO 9000-1:1994

Wytyczne wyboru i stosowania

ISO 9000-2:1993

Ogólne wytyczne stosowania norm ISO 9001 - 9003

ISO 9000-3:1991

Wytyczne do stosowania ISO 9001 podczas opracowywania, dostarczania i obsługiwania oprogramowania

ISO 9001 (2,3) Systemy jakości  

- modele zapewnienia jakości

ISO 9001:1994

Model zapewnienia jakości w projektowaniu, pracach rozwojowych, produkcji, instalowaniu i serwisie

ISO 9002:1994

Model zapewnienia jakości w produkcji, instalowaniu i serwisie

ISO 9003:1994

Model zapewnienia jakości w kontroli i badaniach

ISO 9004 (1,2,3,4) Zarządzanie

jakością i elementy systemu jakości

ISO 9004-1:1994

Wytyczne

ISO 9004-2:1994

Wytyczne dotyczące usług

ISO 9004-3:1994

Wytyczne dotyczące materiałów wytwarzanych w procesach ciągłych

ISO 9004-4:1994

Wytyczne doskonalenia jakości

Norma ISO 9001:1994 - celem jej jest prewencyjne działanie w zakresie kreowania i utrzymania wysokiego poziomu jakości wyrobu od fazy projektowej aż do jej likwidacji.

Norma ISO 9002:1994 - ujawnianie i zapobieganie powstawaniu wad podczas produkcji i instalowania.

Norma ISO 9003:1994 - jest zdecydowanie najrzadziej stosowanym systemem w zapewnianiu jakości. Celem tego modelu jest zapobieganie i ujawnianie wad podczas kontroli i badań ostatecznych.

Norma ISO 9004-1:1994 zawiera wytyczne do zarządzania jakością i opracowania poszczególnych elementów tego systemu zarządzania. Zwraca uwagę na finansowe uwarunkowania systemu, na jakość w marketingu oraz na bezpieczeństwo wyrobu dla człowieka i środowiska naturalnego. Jest normą wewnętrznego zapewniania jakości w aspekcie zarządzania przez jakość. Norma ta pomaga rozszyfrować poszczególne elementy systemu jakości takie jak: zasady systemu jakości, czynniki ekonomiczne związane z kosztami, marketing i badanie rynku, specyfikacje projektowe, zakupy, sterowanie procesem produkcyjnym, badania jakościowe, operacje poprodukcyjne.