LITERATURA:    -  praca zbiorowa pod redakcją Bieniok „Metody sprawnego zarządzania"    -  „Podstawy zarządzania przedsiębiorstwem" - część 2

Metoda  - racjonalny sposób postępowania, procedury i techniki postępowania.

Zarządzanie - ciągły proces podejmowania decyzji. Zbiór pewnych funkcji zarządczych planowania, organizowania, motywowania i kontroli.

METODY  I TECHNIKI ORGANIZOWANIA

Wyróżnia się dwie podstawowe metody organizowania:

I. METODA PROGNOSTYCZNA, która bazuje na prognozie. Istotą tej metody jest opracowanie prognozy idealnej lub wzorcowej. Na początku tworzy się model idealny, który jest podstawą rozwiązań. Twórcą koncepcji modelu idealnego jest ADLER, który znany jest w zarządzaniu z trójkąta kosztów.

System idealny (teoretyczny)

Perspektywiczny system „idealny"

System „idealny" technicznie osiągalny

System zaprojektowany metodą prognostyczną    i przez nas prognozowany

    System usprawniony np. metodą     diagnostyczną

System dotychczasowy

             Koszty funkcjonowania

Etapy metody prognostycznej:

l. Określenie celu i zadań -  co chcemy   osiągnąć w  wyniku  projektowania całej organizacji   

2. Projektowanie systemu idealnego          

a) cel          

b) wyjście   

c) wejście          

d) przebieg procesu          

e) otoczenie          

f) wyposażenie          

g) ludzie   

3.  Zbieranie informacji o ograniczeniach   

4.  Projektowanie wariantów rozwiązań kompromisowych   

5.  Wybór wariantu optymistycznego   

6.  Szczegółowe zaprojektowanie systemu   

7.  Analiza, weryfikacja i korekta systemu   

8.  Testowanie systemu   

9.  Wdrażanie systemu i kontrola projektu (realizacja projektu i kontrola, ocena projektu)

II.  METODA DIAGNOSTYCZNA - opiera się na diagnozie, opiera się na określeniu przyczyn istniejącego (niezadowalającego) stanu rzeczy. Określenie nieprawidłowości. Metoda diagnostyczna jest metodą usprawnienia stanu istniejącego.

TRZY POZIOMY :

l. ORGANIZACJA, METODY PRACY.

Organizacja i usprawnienie metod  pracy  opiera się na cyklu organizatorskim (cykl postępowania)  -  charakteryzuje się  metodą  diagnostyczną, który  składa  się z następujących elementów:

a) określenie celu i przedmiotu badania           

b) rejestracja stanu istniejącego w aspekcie - celu (po co?) - materiału (z czego?) - wytworu (co?)                 kolejności (kiedy?) miejsca(gdzie?) - sprzętu (czym?) - sposobu (jak?) - osoby (kto?)

c) krytyczna i konstruktywna analiza stanu istniejącego - dlaczego? (ten?, z tego?, to?, wtedy?, tam?, tym?, tak?) - diagnoza           

d) projektowanie wariantów rozwiązań w drodze szukania sposobów - eliminacji zamiany łączenia - działania - upraszczania           

e) wybór wariantu optymalnego           

f) przygotowanie warunków  do wdrożenia oraz wprowadzenia w życie.

Technika  kontowania - stosowanie symboli w opisie stanu istniejącego.        

Operacja technologiczna albo czynność wykonywana przez człowieka         

Kontrola (proces kontroli)

›  Transport albo przemieszczanie się 

0    Czynność manipulacyjna, pomocnicza

?    Oczekiwanie, bezczynność, tracony czas lub składowanie materiałów

ˇOznacza czas tracony, magazynowanie materiałów lub czynność statyczna (podtrzymywanie). Stosowane przy rejestracji podmiotowej (ludzie w czasie) lub przedmiotowej (co się dzieje z produktem, materiałem podczas produkcji).

Rejestracja podmiotowa - zapis zachowania człowieka na stanowisku „karta przebiegu   czynności"    -   zespół ludzi  „karta czynności  wielopodmiotowych"   lub  „karta czynności        zespołowych" w czynnościach manualnych „karat czynności obu rąk"

Rejestracja przedmiotowa - zapis technologii procesu „karta procesu" lub „karta operacji kontroli"     -  zapis przebiegu materiału „karta przebiegu materiału" zapis przedmiotu „karta obiegu dokumentów"

Etap c i d to dwie fazy całości

Krytyczna i konstruktywna ocena polega na odpowiedzi na dwa pytania: jak jest? I dlaczego tak jest? Pytania te dotyczą konkretnie wybranych elementów. Elementy:    -   cel - efekt działania tworzywo, które jest przedmiotem pracy wzór wyrobu - kolejność procesu - miejsca - sprzęt i wyposażenie w danym procesie  - sposób wykonania wykonawca - kwalifikacje, umiejętności wykonawcy

Etap tworzenia wariantów  rozwiązań -jak stworzyć dobre rozwiązania; maj ą zastosowanie techniki twórczego rozwiązywania problemów (heurystyczne) - burza mózgów; technika delficka (przepowiadanie przyszłości, przedstawienie koncepcji przez specjalistów); technika morfologiczna (technika macierzowa, technika analizy kombinatorycznej); technika syntetyka Gordona.

2. WARTOŚCIOWANIE PRACY

Obszar metody wartościowania pracy

Przedmiotem wartościowania jest wartościowanie przebiegu pracy po to aby określić stopień trudności pracy. Ocena stopnia trudności pracy jest podstawą racjonalnego wynagradzania pracy. Wyniki oceny trudności pracy wykorzystuje się do zakwalifikowania danej pracy do określonej kategorii zaszeregowania.

Metody wartościowania pracy:

-  metody sumaryczne - są nieefektywne -  metody oceny punktowej - metoda analityczno - punktowa wartościowania pracy.

Etapy procesu wartościowania pracy:

wybór instytucji lub obiektu w którym to wartościowanie będzie przeprowadzone np.                zarząd lub cały zakład; identyfikacja stanowisk pracy;  -  wybór  modelu oceny  trudności pracy - każda firma powinna opracować system trudności pracy; analiza zakresu i przebiegu pracy na wartościowanych stanowiskach - opisy pracy wykonywanej  na badanych stanowiskach pracy;  -  punktowa  ocena pracy - punktacji dokonuje powołany zespół wewnątrz firmy albo eksperci; -  dyskusja nad otrzymanymi wynikami prowadzona przez zespół badaczy - ewentualna                korekta punktacji; -  zakwalifikowanie stanowisk pracy do określonych kategorii zaszeregowania.

Etapy konstrukcji modelu oceny trudności pracy w oparciu o analityczno - punktowe         metody wartościowania pracy;

-  dobór syntetycznych kryteriów wartościowania pracy - wykształcenie, kwalifikacje,                odpowiedzialność, warunki pracy (wszystko zleży od rodzajów działalności, tworzy się 5 lub 6 kryteriów) - zestaw kryteriów syntetycznych; -  wyszczególnienie kryteriów elementarnych np. ukończona  szkoła, doświadczenie (praktyka), aktualizacja wiedzy - zbiór kryteriów elementarnych;  -  ustalenie „wag" poszczególnych kryteriów syntetycznych, procentowe i punktowe „wagi" kryteriów syntetycznych, co dla firmy jest najważniejsze - czy wykształcenie, czy odpowiedzialność, czy warunki pracy;                ustalenie ilości stopni trudności dla każdego elementarnego kryterium oceny -O czynnikowy  model wartościowania pracy np. szkoła podstawowa + kurs, zawodowa, średnia, średnia + policealna, licencjacka - wyższe zawodowe, wyższe pełne; -  przyporządkowanie    określonej  ilości  punktów   poszczególnym kryteriom   elementarnym w  każdym stopniu trudności - punktowy model wartościowania pracy.

3. OKREŚLENIE NIEZBĘDNEGO CZASU PRACY  (normowanie pracy)

       Czas jest zasobem, którego nie można kupić ani magazynować.     

NORMA   CZASU  (N) - CZAS PRACY EFEKTYWNEJ

I. Czas przygotowawczo - zakończeniowy (tpz)            

II. Czas jednostkowy (tj) - czas wykonania zadania                 

l. czas wykonania (tw) - czas realizacji podstawowego zadania                          

a) czas główny  -  może  mieć charakter czasu pomocniczego  np. układanie dokumentów 

b) czas pomocniczy                   

2.  czas uzupełniający (tu) - czas niezbędny, występujący w realizacji zadań                            

a) czas  obsługi  organizacyjnej (too) - utrzymanie  porządku  na stanowisku                            

b) czas obsługi technicznej (tot)                            

c) czas potrzeb fizjologicznych  

-  czas odpoczynku                              

-  czas potrzeb naturalnych            

III. Straty czasu pracy                   

l.  strata czasu z przyczyn pracownika (txi)                   

2.  strata czasu z winy kierownictwa (txot)

Techniki pomiaru czasu:

Fotografia dnia pracy polega na regstematycznej rejestracji wszystkich czynności i stanów, które wystąpiły w ciągu dnia pracy. Fotografię stosuje się dla prac niemierzalnych np. biuro -/—s protokół, jeden zajmuje 15 min a drugi 3 dni. Trzeba wykonać 5 do 10 fotografii aby wiedzieć wszystko o danym stanowisku i danym pracowniku.

Obserwacja migawkowa   - kilka lub kilkanaście tysięcy.          

a) przygotowanie do pomiarów;           

b) określenie jakie rodzaje czasu będą mierzone, jak szczegółowo           

c) wyznaczenie ilości pomiarów           

d) wyznaczamy  momenty obserwacji

- tyle momentów ile pomiarów

- trasa obchodu           

- dokonanie i zarejestrowanie pomiarów opracowanie wyników

Chronometraż od 15 do 20, wyznacza czas trwania operacji (zadania), ma zastosowanie w procesie powtarzalnym, cykl występujący w  procesie. Podział cyklu na fazy, punkty graniczne - to jest moment między jedną faza a drugą. Przebiega w trzech etapach:

a)    przygotowanie do pomiarów, dokonanie pewnych ustaleń, co chcemy ocenić, ilość pomiarów, jaką fazę procesu będziemy mierzyć

b)    pomiar - sukcesywny pomiar od startu do końca fazy dla całego cyklu (cykl trzeba powtórzyć około 20 razy).

c)    opracowanie wyników  - otrzymujemy 20 wyników,  ciąg tych wyników  tworzy szereg chronometrażowy - oczyszczenie szeregu z wadliwych pomiarów (odbiegających od średnich pomiarów). Oczyszczony szereg jest podstawą obliczenia średniej trwania. Czas trwania zadania oraz czas trwania określonych faz możemy określić niezbędny czas do wykonania zadania.

Obserwacja  migawkowa    i fotografia dnia pracy  maja  zastosowanie przy  pracach         trudnomierzalnych.

METODY I TECHNIKI PLANOWANIA

Planowanie strategiczne i operatywne.

I.   METODY  SCENARIUSZOWE

SCENARIUSZ  jest to wariant przyszłości dotyczący otoczenia albo  firmy opisujący          przewidywany   układ zdarzeń jakie mogą wystąpić w otoczeniu (przedsiębiorstwie). Scenariusz konstruuje się w wielu wariantach czyli opracowuje się wiele wersji możliwych zdarzeń i odpowiednio do nich przewiduje się zachowanie przedsiębiorstwa. Na podstawie scenariuszy przyszłości formułuje się cele strategiczne oraz określa się strategię przedsiębiorstwa. Każdy ze scenariuszy zawiera ocenę szans i zagrożeń z przewidywaniem przyszłości lub ocenę mocnych i silnych stron, atrybutów i słabości firmy w przewidywanym okresie czasu.

Jak powstaje scenariusz?

Dokonuje  się analizy otoczenia wg. czynników sukcesów;  wyszukuje  się te czynniki otoczenia, które wywierają wpływ na funkcjonowanie przedsiębiorstwa, następnie dokonuje się oceny tych czynników określając prawdopodobieństwo wystąpienia; najczęściej robi się to w skali l :3 (duże prawdopodobieństwo 3) oraz szacuje się siłę i kierunek wpływu np. polityka          podatkowa państwa ma duży wpływ na gospodarkę ocena czynników wynosi 3 w skali od -3          do +3; można też przyjąć skalę od -5 do +5.

CZTERY   RODZAJE   SCENARIUSZA:  scenariusz optymistyczny zawiera wszystkie zdarzenia, które w przyszłości będą miały pozytywny  wpływ na funkcjonowanie firmy - +4, +5 prawdopodobieństwo wystąpienia 3 tj. +12 i +15; -  scenariusz pesymistyczny funkcjonuje w niekorzystnym układzie otoczenia, bierze się zagrożenia -4, -5 i prawdopodobieństwo wystąpienia 3; -  scenariusz najbardziej prawdopodobny bierze się pod uwagę te szansę i zagrożenia  +4, +5, -5, -4 przy dużym prawdopodobieństwie zagrożenia: z jednej strony szansę z drugiej zagrożenia; scenariusz niespodziankowy bierzemy pod uwagę  duże + i - wpływowe  i małe prawdopodobieństwo wystąpienia czyli l notowania -5 i +5

II.   SWOT   analiza silnych i słabych stron firmy.

        Metoda  ta polega na ocenie wnętrza i otoczenia firmy, określenia silnych i słabych stron         kluczowych  czynników firmy oraz warunków, które stwarzają szansę i zagrożenia dla firmy. Ocena  otoczenia i ocena wnętrza to dopiero I, II etap analizy strategicznej SWOT. Z zestawieniem szans i zagrożeń buduje się najczęściej tablice korelacji z jednej strony szansę i zagrożenia a z drugiej silne i słabe strony firmy. Potem zastanawiamy się jak wykorzystamy szansę i mocne  strony firmy. Suma punktów   w poszczególnych ćwiartkach pozwala  na wybranie kierunku strategicznego.

III. TECHNIKI (METODY) SYMULACYJNE

SYMULACJA     to sztuczne odwzorowanie lub odtwarzanie a także naśladowanie realnych procesów z zastosowaniem  różnych modeli fizycznych, matematycznych i analitycznych. Symulację stosuje się wtedy, kiedy nie ma możliwości bezpośredniego eksperymentowania na żywym  organizmie lub gdy takie eksperymentowanie jest bardzo kosztowne. Symulacja ma głównie zastosowanie w procesach podejmowania decyzji - decyzje strategiczne. Dziedziną, która zajmuje się tą problematyką to badania operacyjne. Metody symulacyjne polegają na  budowie  eksperymentalnego modelu danej  organizacji (przedsiębiorstwa) najczęściej przy pomocy modeli matematycznych oraz na badaniu wariantów zachowań tego systemu w długich okresach czasu dla przyjętych warunków funkcjonowania.

Przy planowaniu strategicznym należy wspomnieć o metodach  portfelowych - portfelem jest zestaw wytwarzanych przez przedsiębiorstwo produktów, których wartość określa się wg. z góry przyjętych kryteriów; w zależności od rodzaju przyjętych kryteriów buduje się różnego typu macierze. Macierz BCG  - najstarsza i najprostsza macierz, w tej macierzy wzięto pod uwagę dwa kryteria: względny udział rynku i wzrost rynku danego produktu.

Gwiazda   - charakteryzuje się wysoką rentownością, daje duży zysk  ale też dużym zapotrzebowaniem kapitałowym (produkt na który popyt wzrasta). Dojna  krowa  - produkt, który jest bardzo długo na rynku i jeszcze bardzo dobrze się sprzedaje, daje duży zysk ponieważ  produkowane  są duże  ilości, ma małe potrzeby kapitałowe. Dylemat  - jest to produkt, który wchodzi na rynek; w związku z tym popyt jest niewielki zatem rentowność wyrobu jest nieduża, żeby udział tego produktu na rynku był większy trzeba w niego zainwestować. Kula  u nogi - produkt schyłkowy, przestarzały, trzeba z tym produktem uciekać z rynku; słaba rentowność i małe potrzeby finansowe.

Każda ćwiartka oznacza jakiś rodzaj strategii. Dojną krowę utrzymujemy jak najdłużej aby inwestować w gwiazdy i dylematy. Układ jest pozytywny jeżeli mamy produkty w  dojnej krowie i gwiazdach, możemy sobie wtedy pozwolić na rozwój nowych produktów w tym wypadku dylematy.